A • B • C • Ć • D • E • F • G • H • I • J • K • L • Ł • M • N • O • P • R • S • Ś • T • U • W • Y • Z • Ż

• baba - żona, kobieta
• babowka - babka drożdżowa, a. forma do pieczenia babki
• babrać - brudzić
• babrok - brudas
• babskie scochy - szczaw
• bachraty - pękaty, wybrzuszony
• badki - kąpielówki np. Czamu sie niy sebleczesz do badkow?
• badnonć - zobaczyć, przypatrzeć się np. Badnij tam yno co robiom te bajtle.
• bajlaga - kanapka, klapsznita z czymś, plasterek sera lub kiełbasy między dwoma kromkami chleba
• bajs - kęs, a. ugryzienie czegoś lub kogoś np. Twoj pies mie bajsnoł w żić
• bajsnyć - ugryźć, skosztować
• bajtel, bajtlik (B-4)- dziecko, chłopiec
• bajukać - raczkować, chodzić na czworakach
• bajzel - nieporządek, bałagan
• bakać - pracować, a. palić papierosy np Alech sie dzisioj nabakoł!
• bakpulwer - proszek do pieczenia
• bal, bala - piłka np. Pogromy sie w bal?
• baliczek, balik - piłeczka
• baloniok - wóz z gumowymi kołami, z oponami
• bamoncić - mówić bez sensu, bredzić, kręcić się w głowie * Łod tyj pogody je żech dzisioj tako bamontno!
• bamontny - oszołomiony, z zawrotem głowy
• bana - kolej
• banhof - stacja kolejowa, dworzec
• bania - dynia
• baniorz - kolejarz
• banka - tramwaj
• bas - brzuch
• basok - brzuchacz, grubas, wielki brzuch
• bauplac - budowisko, plac budowy
• barches - słodka bułka
• barzoła, barzoły, barzelisko, barzolisko, barziny,
• barziska - mokradła, bagno
• beblać - mówić od rzeczy np. Już sie zawrzij, bo yno beblosz a beblosz!
• bebok - ktoś brzydki, ohyda
• bele jaki - byle jaki
• bele kaj - byle gdzie np. Bele kaj nie byda robioł, yno na grubie abo na banie!
• belek, balek - belka
• belontać - mieszać, kiwać się, majdać, dyndać * Cosik mi sie belonce kole szłapów!
• berać - opowiadać np. bajki
• Bercik - zdrob. Hubert, Norbert, Robert...
• beretka - beret berga, bergowa. bergowka - kamień, bryła czegoś
• bery - bajki np. To bery i bojki a niy prowda!
• beskursyjo - hultaj, cwaniak
• beszong - nasyp kolejowy np. Pasymy kozy na beszonku!
• betlowac - chodzić po prośbie
• betlyjka (B-3)- stajenka betlejemska
• bez - bez, a. przez np. Idymy na przima bez pole.
• bez lato - latem, podczas lata
• bez połednie - w południe
• bez zima - zimą, podczas zimy
• bezma, bezmała, bezmałaś, bezma, bezmaji - ponoć, prawdopodobnie np. Bezmała Bercik je chory?
• bezto - z tego powodu, dlatego, przez to
• beztydziyń - w ciagu tygodnia np. Na beztydziyń jymy yno żur a wodzionka!
• Biczym po zadku! - tak wołano, gdy na wozie konnym usiadły bez pozwolenia dzieci, żeby się "karnąć".
• bifyj - kredens
• bigel, bigiel - wieszak na ubrania
• biglonzko, biglołzko - żelazko
• biglować - prasować
• biglynbret - deska do prasowania
• biksa, bikska - puszka, konserwa np. Na wieczerzo łotworz tam jako biksa ze śledziami!
• binda - bandaż
• binder - krawat
• biołko, biołtko, biołko - białko z jajka
• bioły - biały
• biydaszyby - podobne do studni dziury w ziemi, do wydobywania wegla "po amatorsku" z niskich pokładów, było karalne
• biza - kant w spodniach
• blacha - płyta kuchenna, wierzch pieca węglowego, na którym stawia się garnki podczas gotowania
• blachowy, blaszanny - blaszany
• blaszok - coś z blachy, np. pomieszczenie sklepowe o blaszanych ścianach
• blank - zupełnie * Tyś chyba blank ogup!
• blaza - odcisk, pęcherz, np. na ręce od roboty lub na nogach po długiej wędrówce
• blindar - ślepa kliszka
• blizablajfer - piorunochron
• blukać, blakać - gadać bzdury
• blyndować - oślepiać
• blomwaza - wazon
• błoznować - żartować
• błozny - żarty, błaznowanie np. robić kgoś za błozna (żartować z kogoś)
• bocoń, bocóń, boczoń - bocian
• bodnonć - ukłuć
• bojtlik, bojtliczek - torebka
• bok, boki - zasłona
• bolawy - bolący
• boliłoczka - kwiatki jaskry
• bolok (B-2)- miejsce bolące, siniak, wrzód
• bombon - cukierek
• bonclok - garnek, garnek gliniany
• bonkawa - kawa, kawa naturalna
• bonty - kolory
• borajstwo (B-5)- biedaczek, ktoś komu się współczuje np. Borajstwo, piznołeś sie w gowa?
• borok - nieborak, a. oferma
• Boże pomogej! (B-1)- Boże pomagaj! np. To pozdrowienie dla napotkanego przy pracy, odpowiadało się: Dej Panie Boże!
• bożo krowka - biedronka
• bracik - brat
• brateringi - śledzie opiekane
• bratkartofle - smażone kartofle
• bratruła, ruła - piekarnik
• brauza - oranżada, napój musujący w butelce lub w proszku do rozcieńczenia
• brecha - łom
• brele, bryle - okulary
• brelok, brelaty - okularnik, noszący okulary
• breweryjo - awantura
• briftasza - portfel
• bronocić - rumienić się, zmienić kolor przy pieczeniu * Wejrzij do pieca czy sie już tyn kołocz po leku bronoci.
• bronok - ktoś brązowy, "brązowy koń"
• bronotny - brązowy
• brusek - szlifierka, kamień do ostrzenia noży, kosy...
• brusić - ostrzyć, szlifowć
• brutfanka - garnek do pieczenia mięsa
• bryja - gęsty kompot z gruszek, a. wigilijna moczka
• brynol - denaturat, a. alkoholik
• brzidok - ktoś nieładny, niesympatyczny
• brzim, brzym - modrzew
• bubikopf - kok
• buczeć - gderać, marudzić
• buda - szkoła, a. bramka na boisku, a. kram, stoisko na targu lub na odpuście
• budziorz - bramkarz, a.sprzedawca w budzie
• buks - mały drać, sympatyczny urwis
• bulić - burzyć, niszczyć, a. płacić
• bulkać - bulgotać, a. mówić za dużo lub niewyraźnie
• bulknonć coś - palnąć głupstwo, odburknąć
• bulknonć sie - utopić się, topić się
• buła - guz, opuchlizna
• butlować - hałasować
• być w doma - zrozumieć
• byfyj, bifyj - kredens
• bymbyn - bęben, a. chłopczyk
• byrkać - odbijać po jedzeniu
• byrna - żarówka
• byszta - szczotka
• bysztek - sztućce
  
  ----------------------------------------------
  B-1:
  Spotykając człowieka przy pracy mówi się - "Boże pomogej"! zaś on odpowiada - "Dej Panie Boże!".
  B-2:
  bolok - miejsce bolące, siniak, wrzód
  B-3:
  Betlyjka w zogrodzie autora niniejszego słownika; betlyjka - stajenka betlejemska.
  B-4:
  Bajtle z Koniakowa.
  B-5:
  borajstwo, borok - biedaczek, ktoś komu się współczuje.
  
  ↑ Na wierch
  
  

  ---

  
  

C


• cangi - obcęgi
• canpasta - pasta do zębów
• capnąć - złapać
• cedzitko - sitko
• cera - córka np. Waszij cerze to już cheba łozimnoście?
• cerziczka - córeczka
• cesta - droga
• chachnyć sie - pomylić się, uderzyć się np. Alech sie chachnoł!
• chacharstwo - łobuzeria, draństwo
• chachor - łobuz
• chacka - chusta do noszenia dziecka, nosidełko (matka lub babcia przywązywała chustą dziecko do siebie) np. Dej synka, wezna go do chacki!
• chaderlok, szmaciorz - skupujący stare szmaty, butelki, złom (w zamian dawał pieniądze, cukierki, garnki...)
• chadra - szmata
• cham - skąpiec
• chamić sie - skąpić
• chamliwy - skąpy
• chamster - chomik
• charboły - stare buty
• chark - "ciężka" ślina
• charkać, chorkać - ciężko spluwać np. Charkosz jak stary chop!
• charlać, chyrlać - kaszleć np. Ty yno chyrlosz a churlosz, czamu sie niy lyczysz?
• charnonć - ugryźć
• chasie - popiół
• chasiok - śmietnik
• chawerfloki - płatki owsiane
• chazuka, hazuczka - koszulka, sukieneczka dla dziecka
• chichrać - śmiać się
• chichry - śmiechy
• Chimek - Joachim
• chlasnonć - uderzyć np. Chlast go w pysk!
• chlyw - chlew
• chłabinka - patyczek, gałązka, pręcik
• chodzić po fechcie - żebrać
• chop - mąż, mężczyzna
• chopionka - kobieta ubrana po chłopsku, w śląskim stroju ludowym (chłopskim)
• Chowcie sie! - bądźcie zdrowi, do widzenia
• chrobok - robak
• chuderlok - nieborak, biedactwo
• chybło - zabrakło
• chycić - wziąć, złapać, rozpocząć np. Chytomy sie za ta robota!
• chyrczeć - chrapać
• chyrtoń - gardło, przełyk, krtań
• ciaciany - ładny
• ciamble - wróble
• ciaplyta, ciapulyta - błoto
• ciarach - brudas
• cicik - coś puszystego, miękki kłębuszek czegoś np.
• mlecz - dmuchawiec
• ciciuś - kotek, zdrobniale o kimś
• cielepa - gapa, nieudacznik
• ciepać - rzucać np. Ciepnij bala!
• ciepać sie - podskakiwać, buntować się, nie zgadzać się np. Co sie ciepiesz smarkoczu!
• ciepać - rzucać
• cig, cig, ciga... - wołanie na kozę
• Cila, Cyja - Cecylia
• cilip - wróbel, a. jakiś ptak
• cima, ćma - ciemno
• ciompa - katar, wycieki z nosa
• ciompel - wróbel
• ciong - odejdź stąd, idź już
• ciongnie - wieje np. Zawiyrej te dźwiyrza bo ciongnie po nogach!
• ciorać sie - brudzić się
• ciotka - ciocia
• cip, cip, cip... - wołanie na kury
• cipa, cipka, cipeczka - kura, kurka
• ciś! - idź!
• ciść coś - cisnąć, pchać np. wózek z węglem
• ciść kaj - iść gdzieś np. Kaj ciśniesz, do roboty?
• ciućmok - niedorajda
• ciul, ciulik - "siusiok", a.dureń, oferma (wulgarnie)
• ciulnonć się - uderzyć się, pomylić się
• ciupać - rąbać np. Uciupej tam drzewa bo chca łogiyń słożyć!
• ciupnyć się - zamienić się np. Ciupnyć sie brifmarkami!
• ciyngiym - za jednym razem, ciągle
• ckliwić sie - tęsknić
• cmyntorz, smyntorz - cmentarz
• cni mi sie - tęskni mi się
• coby - żeby
• colsztok - miara (do składania)
• cołki - cały, całkowity, zupełny np. Cołki dziyń yno robota a robota!
• cosik - coś
• cornuch - brudas
• cuda krowskie! - co to za dziwadło! np. Co tyż za cuda krowskie w tym szynku pokazujom, że wszystkie chopy dycki tam łażom?
• cudować - wydziwiać
• cufal - przypadek
• cufalym - przez przypadek
• cug - pociąg, a. przeciąg, ciąg w kominie np. Niy ma dzisioj cugu i sie w piecu niy poli.
• cwaja, cwajka - dwója (dawniej najgorsza ocena w szkole)
• cwek - pinezka
• cwerg - krasnoludek, coś małego
• cwibak - sucharki
• cwinga - klamra
• cwist - wełna, przędza, włóczka do cerowania * Słabe to jak cwist!
• cwiter, cwiterek - sweter
• cycek, cycki - pierś, piersi
• cyckać - ssać, mieć w ustach cukierka np. Co tam w gymbie cyckosz, szkloka?
• cycyhalter - biustonosz
• cyferblat - tarcza zegarowa, a. twarz
• cyganić - kłamać np. Niy cygoń, godej prowda!
• cygaństwo - kłamstwo
• cygarety - papierosy
• cygon - kłamczuch, Cygan
• cyja - akordeon
• cysorz - cesarz
• czakać - czekać
• czamu, czymu - dlaczego
• czechmon - diabeł, czart
• czelodka - grupa kolegów
• czeski, ceski - 10 groszy
• cześnia - czereśnia
• czopka, copka - czapka
• czorne kluski - "kluski śląskie" zwane też "tartymi"
• czorny, corny - czarny, brudny np. Ty pieroński czorny dioble!
• czosać - czesać
• czwortek, szczwortek, sztwortek - czwartek
• czynsto - często
  
  ↑ Na wierch
  

  ---

  
  

Ć

• ćma, cmok - ciemno, ciemność np. Miałach strach iść po ćmoku!
• ćmi sie - zmierzcha
• ćmiyl - oferma
• ćwierć - kwadrans np. Je ćwierć na jedno! (godz. 12.15)
• ćwiertka - ćwiartka czegoś
• ćwikel, ćwikla - buraki pastewne, czerwone, rzepa
• ćwok - oferma
  
  

  ---

  
  C-1:
  cycyhalter, buisthalter, lajbik - biustonosz
  C-2:
  ciompel, cilip, ciambel - wróbel, a. jakiś ptak
  C-3:
  cwerg - krasnoludek, ktoś mały, coś małego. Gipsowe lub drewniane cwergi stawia się do ogródka jako ozdobę.
  
  ↑ Na wierch
  

  ---

  
  

D


• dać dzióba, dać dzióbka - pocałować
• dać kusku - pocałować
• dać pozdrowić - Ciotka wos dała pozdrowić.
• dać pozor - uważać
• dałerwele - loki po trwałej ondulacji
• damboki, dymboki - głęboki
• damulka - strojnisia
• danga, dynga - tęcza
• darymnie - daremnie
• darymny futer - nie potrzebnie, na próżno, ktoś daremny
• deka, deczka - koc, narzuta, a. sufit
• dekel, dekiel - wieko, pokrywa, a. rozum np. Coś ci pizło na dekel! (zwariowałeś)
• deklik - wieczko, pokrywka
• dekować - zakrywać coś, chować się, kryć, a. robić dach
• delówka, dylówka - podłoga
• diasek - diabeł np. Do diaska!
• dinks - takie coś, słowo joker, zastępuje wiele rzeczowników * W maszynie zepsuł mi sie taki dinks.
• dioboł - diabeł
• diosecki - diabelski
• diosek, diosi - diabeł, diabli
• do kupy - wspólnie, razem
• do siela - do tereaz
• dochtor - doktor, lekarz
• dociepnoć - dorzucić np. Dociepnij wonglo do pieca!
• dociyrny - dociekliwy np. Niy być taki dociyrny!
• doczkej - poczekaj, uważaj sobie, zaraz ci pokażę * Doczkej, doczkej, zaro cie chyca!
• dołza - gniazdko elektryczne
• dombek - chryzantema
• Dorka - Dorota
• dorta - tort
• dować - dawać np. Niy dowej psu wosztu!
• dować pozor - uważać, polnować się np. Dej sie pozor na tego synka!
• drabiniok - drabiniasty wóz
• drach - latawiec
• drajfus - szewskie kopyto
• dran - moja kolej np. Teroski jo przida dran!
• drap, drapko - szybko
• drobnioki - drobniaki
• droźnić sie - napastować, denerwować np. Niy droźnij sie z moim psym!
• drynda - stary pojazd
• drzistać - puszczać bąki, a. przewracać się
• drzizga - drzazga
• dubel - narzuta męska
• dudlik - kok
• du dom - do domu np. Ida du dom!
• dugi, dugszy - długi, dłuższy
• duldać - pić np. Wyduldołeś cołko flaszka?
• durch - ciągle
• durchfal - rozwolnienie
• durknefel - zatrzask
• dycki - zawsze
• dyć - przecież, właśnie
• dylówka - podłoga
• dzbonek, dzboneczek - dzbanek, dzbanuszek
• działać - robić masło
• dziecka - dzieci np. Co te dziecka tak niyskoro idom spać?
• Dzieciontko - podarunek pod choinkę
• dziedzina - wieś, osada, włąsne gospodarstwo
• dziepiyro, dziepro - dopiero
• dzierżeć - trzymać
• dziołcha - dziewczyna
• dziołszka - dziewczynka
• dzióbek, dzióbeczek - pocałunek np. Dej dzióbka!
• dzisio, dzisioj - dzisiaj
• dzisiok - dzisiaj
• dziubnonć - skosztować, dziubnąć
• dziwać, dziwować sie - patrzeć, zachwycać się * Dziwej sie yno!
• dziwoczyć - wariować, a. poganiać, popędzać
• dziwoki - dziwny, a. dziki
• dziycia - dziecko, dzidziuś
• dziyndzioł, dziendzioł - dzięcioł
• dziynnie - codziennie
• dźwiyrza, dźwiyrze - drzwi np. Klupnij we dźwiyrza!
  
  ----------------------------------------------
  D-1:
  Z tyj dziołszki to je richtig damulka!
  D-2:
  Dekowanie kościoła; dekować - zakrywać coś, chować się, kryć, a. robić dach
  D-3:
  "Dudlik" zwany też "neclikiym", to kok, dawniej jedyny sposób spinania włosów u śląskich kobiet
  D-4:
  "Dorta" czyli "tort", podstawowe ciasto na gyburstag czyli urodziny.
  
  ↑ Na wierch
  

  ---

  
  

E


• Ecik (E-2) - Edek, Edzio
• elefant - słoń
• elektrykorz - elektryk
• elemyntorz - elementarz
• eli, eźli, jeźli (E-3) - czy, albo, o ile, jeżeli
• eliby - gdyby, jeśliby
• elwer - bezrobotny, a. rzut karny (piłka nożna)
• erlyjz - zamawiam, zaklepywanka podczas zabawy
• erbnyć - dostać coś, zrozumieć coś, odziedziczyć
• Erna (E-1) - Ernestyna
• erplich - spadek, coś po kimś np. Erplich po ciotce
• eszcze - jeszcze
• Ewangelio - Ewangelia
  
  

  ---

  
  E-1:
  ERNA dycki z ciotkom na szpacyr chodziyli
  E-2:
  ECIK piyknie buduje z klockow. Łon to ERBNYŁ po łojcu
  E-3:
  Zeżere nos ELI niy?
  
  ↑ Na wierch
  

  ---

  
  

F


• faber - kwiat bławatek
• faca - policzek, uderzenie w policzek
• fach - zawód
• fachman, fachmon - fachowiec
• fajer - święto, dzień wolny od pracy
• fajfka - fajka
• fajnie, fajniście - ładnie
• fajnidło - elegancik, ktoś dbający o siebie
• fajniontko - por. fajnidło
• fajnisty - ładny, bardzo ładny
• fajny, fajnisty - ładny
• fajrant - koniec roboty, wolne np. Fajrant na dzisioj!
• fakla - pochodnia
• faltenrok, faltynrok - spódnica z fałdami
• falta, falt - fałda
• familijo - rodzina
• familok (F-4) - dom wielorodzinny, przedwojenny "blok mieszkalny"
• fana, fanka - chorągiew, chorągiewka
• fandzola - fasola
• fandzolić - mówić od rzeczy
• fara - probostwo
• farbiczki - kwiaty chabry
• farbić - farbować
• faron - drań, por. pieron
• farona kandego - przekleństwo
• faronić - przeklinać
• farorz, farorzyczek - proboszcz, ksiądz
• farski - proboszczowski
• fazan - bażant
• fechta - żebranina
• fedra - sprężyna
• fedrować - kopać węgiel, a. dyskutować
• ferszter, feszter - leśniczy
• fest - mocno, bardzo, a. święto, uroczystość
• fet - tłuszcz, smalec np. Zjysz sznita z fetym?
• festelny - silny
• fiber - gorączka, drgawka
• fibermas - termometr
• fifrać - brudzić się
• fifrok - brudas, a. ubrodzona twarz
• filok, filer - wieczne pióro, coś do pisania
• flance - sadzonki roślin
• flaps - zupa regeneracyjna, np. dawana na kopalni
• flaszka - butelka
• flek - plama np. Mosz na jakli tusty flek!
• flekować - łatać dziury w butach, przybijać podeszwy
• flider - bez, krzak bzu (roślina)
• fliger - samolot
• flinta - strzelba, karabin
• floster, flojster - plaster np. Musza sie boloka na gymbie zaflostrować!
• fojercojg - zapalniczka
• fojera, fojerka - ognisko
• fojerman (F-2) - strażak
• fol - pełno np. Nalyjcie mi fol bynzyny!
• fons - wąs
• font - jednostka wagi równa 0,5 kg
• fort (F-1) - gdzieś tam, daleko np. Francka niy ma, pojechoł fort!
• forant - zapas np. Mom zaforantowany miech cukru!
• forhang - zasłona
• fora - wóz
• formon - woźnica np. "Formońskie" komendy dlo konia: wio (ruszaj), prr (stój), heta (w prawo), cichi (w lewo), curik (do tyłu).
• forskać - pluć, parskać, kichać
• forsztelować - wyobrażać
• Francik - Franek
• Francka - Franciszka frela, frelka - dziewczyna, dziewczynka np. Z Agnysy je rychtig gryfno frelka!
• Frida - Elfryda
• Fridek - Fryderyk
• frop, fróp - korek np. Niy chce wylyźć z flaszki frop!
• fto - kto
• fuczeć - sapać, dyszeć, ciężko oddychać, a. mieć pretensje * Czamu sie fukosz!
• fuknąć - skoczyć
• fulać - zmyślać, opowiadać bzdury np. Fulosz bele co!
• funt - pół kilograma
• furgać - fruwać, latać
• fus - noga
• fusbal (F-3) - piłka nożna
• fusiska - wąsiska, wąsy
• fuslapy - onuce
• futer - pokarm dla zwierząt np. Gołymbiorz kupioł łoziym kila futru!
• futerbach - flanela
• futermylok - piernik odpustowy
• futra - futryna
• futrować - karmić zwierzęta np. Nafutrowołeś kroliki?
• fuzekla - skarpeta np. Na sznorze szuszom sie fuzekle!
• fyjderbal - przyjęcie w ostatni dzień szkubania pierza
• fyrlać - mieszać
• fyrlok, fyrloczka - mątew, przyrząd do mieszania
• fyrzichy - brzoskwinie
  
  F-1:
• Zefek pojechoł fort.
• F-2:
  Hajcło sie i FOJERMANY przijachali ta FOJERKA gasić.
  F-3:
  FUSBALERY grajom w FUSBAL.
  F-4:
  FAMILOKI to downiyjsze bloki
  
  ↑ Na wierch
  

  ---

  
  

G


• Gabi - Gabrysia
• gadzina - zwierzyna domowa, a. drób
• galan - zalotnik
• galancić sie - zalecać się, kochać się
• galanty - elegancki
• galert - galaretka
• galoty, galotki - spodnie, ciepłe damskie majtki
• galować sie - wystroić się
• gańba - wstyd np. To bydzie gańba na cołko wieś!
• gardiny, gardinki - firany, firanki
• gardinsztanga - karnisz
• garniec - duży garnek
• garus - bałagan np. Ale tu momy garus!
• garusić - bałaganić np. Aleś tu chopie nagarusioł!
• gazok - piłka do tenisa ziemnego
• gdowa. gdowiec - wdowa, wdowiec
• geburstak, gyburstak - urodziny
• geltag - wypłata np. Czamuś cołkki geltag przepioł?
• geltasza - portfel
• gelynder - poręcz np. Zefek sjyżdżo po gelyndrze!
• gerować - fermentować
• gibać sie - śpieszyć się
• gibej sie, gibnij sie - pospiesz się
• gibki, gibko, gibkie - szybki, szybka, szybkie
• gibko - prędko, szybko np. Leć tam, a gibko!
• gichnonć - uderzyć, chlusnąć
• gik - dwukółka, bryczka z dwoma kołami i dyszlami
• gipsdeka - sufit
• giskana - polewaczka
• gitra - krata, okratowanie
• gizd - drań, łobuz np. Ciś ty pieroński giździe!
• gizdula - przezwisko wobec kobiety
• glaca - łysina
• glacaty - łysy np. Taki mody a już glacaty!
• glacoń - łysy
• glajcha - zakończenie pewnego etapu robót
• glajzy - szyny
• glanc - wysoki połysk np. Wypucuj to na glanc!
• glancować - polerować, czyścić, ubierac się odświętnie
• glashaus - szklarnia
• glaska - szklanka
• glazyjki - rękawiczki (skórzane) np. Patrz jak sie asi w nowych glazyjkach!
• gliniok - glinianka
• gładko - ślisko
• gnojok - obornik, miejsce na obornik, gnój np. Łażom kury po gnojoku i maszkecom!
• gnot - kość
• gnotek - pniak do rąbania mięsa u rzeźnika
• godać - mówić np. Niy godej tela!
• godka - mowa np. Niy moga suchać tyj gupij godki!
• Gody, Godni Świynta - Boże Narodzenie
• goik - choinka, a. drzewko wielkanocne
• gojny - gajowy, leśniczy
• golacz - fryzjer męski np. Idź do golacza, niych ci te szkuty łobszcziże!
• gołymbiorz - hodowca gołębi np. Dobry gołymbiorz potrafi odróżnić następujące gołębie: polnioki, młodzioki, briwy, rołty, sztajfy, sztrasery, siwki, wyczoki, fale, kurzoki, wyczoki, szymle, kapszoki i piyrzoki.
• gonsiony - gąsienice, robaki
• goń - polowanie
• gora - strych, poddasze np. Stare szczewiki winiyś na gora, jeszcze sie przidajom!
• goreć - palić się np. Wejrzij do żeleźnioka czy jeszcze gore!
• gorek - garnek
• gorczek - garnuszek np. Nańcie gorczek bonkawy!
• gorki - gorący
• gorko - gorąco
• gorol - nie Ślązak np. Ale z ciebie gorol! np. Gorol, a jaki porzondny!
• gorolka - nie Ślązaczka, a. góralka sprzedająca po domach drewniane zabawki, fyrloki, warzechy itp.
• Gorolowice - jakaś tam miejscowość poza Śląskiem * Ciś tam do tych swoich Gorolowic!
• goroncznik - termometr
• gorszyć sie - gniewać się
• gorść - garść
• gorzoła, gorzołka - wódka
• gowiedź - ptactwo domowe
• graczki - zabawki, zabawa np. Z graczkow przidom płaczki!
• grajfka - zręczność, umiejętność robienia czegoś * Łona mo do kwiotkow grajfka!
• grajfnie - zręcznie
• gris, grisek - grysik
• grodza - przegroda w piwnicy np. na kartofle
• gruba - kopalnia np. Moj chop robi na grubie!
• gryfcok, gryfniok - elegant
• gryfny - ładny
• Gryjta, Gryjtka - Małgosia
• grziwka - grzywka
• gulik - kanał sciekowy, kratka ściekowa, wlew do kanalizacji
• gumin - guma np. Szukom gumina na szlojder!
• guminiok - gumowa piłka np. Wloz mi chrobok do guminioka!
• guminknypel - gumowa policyjna pałka
• gupi - głupi
• gupielok - głupek np. Dyć to same gupieloki!
• gupoty - głupowt, bzdury
• guptaś - głupek np. Niy kamrać sie z tym guptasiym!
• gusiok - prosiak
• Gustla - Augusta
• Gustlik - August
• gybis, gyjbis - sztuczna szczęka np. Czymuście dzisioj bez gybisa!
• gymba - usta, twarz
• gynsi pympek - stokrotka
• gypechalter - bagażnik rowerowy
• gypel - kierat
• gyrcnyć - czknąć
• gyrglas, gerglas - szklana wężownica, urządzenie potrzebne do robienia wina
• gyry - nogi
• gywera - karabin
• gywinta - odważniki
• gzuć - szebko lecieć, jechać np. Czamu gzujesz tak na kole?
  
  ----------------------------------------------
  G-1:
  "Godać" znaczy "mówić"
  G-2:
  Alu tu je nagaruszone. "Garus" znaczy "bałagan"
  G-3:
  Glizda - dżdżownica
  G-4:
  gorol - nie Ślązak, a. góral, blank gorol
  
  
  ↑ Na wierch
  

  ---

  
  

H


• hab - kradzież np. Ida na hab!
• habić - kraść np. Nahabiołech trocha cześni!
• haderlok - zbieracz szmat
• hadra, chadra - szmata
• haja - awantura np. Ale bydzie w doma haja!
• hajcować, podhajcować - palić w piecu, rozpalać ogień np. Nahajcuj w piecu!
• hajer - pracownik fizyczny, górnik np. Wiluś robi za hajera!
• halba, halbka - pół litra (wódki)
• halbdeker - powóz częściowo zakryty dachem
• halter - sprzączka, zapinka
• hałskyjza - ser domowy z kminkiem np. Hałskyjza nojlepij niy wynio!
• handszuły - rękawice robocze
• hankejsi - dawniej, kiedyś
• hantuch - ręcznik
• hań, haj, hanej - tam
• haratać - drapać, kaleczyć np. Poharatoł sie na płocie!
• harboły - ciężkie buty
• hareszt - areszt, więzienie
• harynki - śledzie
• hasi, hasie - popiół np. Zimom posuj śniyg hasiym!
• hasiok - śmietnik np. Za hasiokiym rosnom kwiotki!
• haszpa - agrafka np. Haszpa sie przido jak z galot knefel straca!
• haszpka - mała agrafka
• hawiernia - kopalnia
• haziel, haźlik (H-4) - ubikacja np. Cysorz do haźla piechty chodzi!
• hazok - zając
• hebama, hyjbama - położna
• hebel - strug
• heft - zeszyt
• heftnonć - zafastrygować coś, wstępnie złączyć lub pospawać
• heklować - szydełkować np. Starka piyknie heklowali!
• hercklekoty - trwoga, szybsze bicie serca, choroba serca
• hercowa - wielka łopata (w kształcie serca) np. Hercowom to sie nabakosz!
• Hilda - Hildegarda
• hledani - szukanie
• hned, hneda - szybko, w niedługim czasie, wkrótce np. Wiosna hned!
• hoczyk, hok - hak, pogrzebacz do pieca
• hoł ruk - hej hop! np. przy podniesieniu czegoś ciężkiego
• hołda (H-3) - hałda
• hołdziorze - zbieracze węgla na hałdach
• hołzy - spodnie
• hołzyntregi - szelki np. Zrobia se szlojder z hołzyntregi!
• hruby - gruby
• hufnol, hufnygel - gwóźdź do przybijania podkowy do końskiego kopyta.
• hut, hutek, hucik (H-1) - kapelusz, kapelusik np. Gryfny mo ta dziołszka hutek!
• hyc (H-2) - upał, skwar np. Hyc dzisioj momy pieronowy!
• Hyjdla - Jadzia
• hyndyczka - indyczka
• hyndyk - indyk
• hyngel, hyngiel - uchwyt np. Hyngel z taszy mom popsuty!
• hyrlać - kaszleć
  
  

  ---

  
  H-1:
  Kożdy hop chodzi w hucie
  H-2:
  Diobelski hyc!
  H-3:
  Hołdy w Rydułtowach; hołda - hałda
  H-4:
  Haziel, haźlik, hazielek - ubikacja
  
  ↑ Na wierch
  

  ---

  
  

I


• idzie to zrobić - można to zrobić
• Ignac - Ignacy
• inakszy (I-3) - inny np. Łoni maja inakszo chałpa!
• indianer - indianer
• inkszy (I-1) - inny
• interesantny - interesujący
• ino - tylko
• ipi - brak piatej klepki np. Ty mosz ipi!
• ipta (I-2) - głupek, oferma
• istny - prawdziwy np. Z ciebie je istny gupielok!
• isto - naprawdę
• iść pod paża - iść z kimś "pod rękę"
• Italok - Włoch np. Italoki to kiepskie wojoki!
• izba, izbedka - pokój np. Dziecka, niy garusić w izbie!
• izdebka - pokoik
• iże - że
  
  

  ---

  
  I-1:
  Jakeś INKSZE te całowanie? (Rosyjski plakat propagandowy z czasów II wojny światowej)
  I-2:
  Ale z niego IPTA!
  I-3:
  INAKSZO choinka tyż IDZIE zrobić!
  
  ↑ Na wierch
  

  ---

  
  

J


• ja - tak np. Ja, ja, a my ci godali...!
• jabczok - mus jabłkowy, a. ciasto z jabłkami, wino owocowe
• jadymy - jedziemy np. Latoś jadymy do Niymiec!
• jagódki - porzeczki np. Te jagodki to kwasiory!
• jajco - jajko np. Zrobiymi sie smażonka z cołkij tytki jajec!
• jakla, jakelka - górna część ubrania "chłopskiego" kobiety, bluza, żakiet np. Łobklykłach se za ciepło jakla!
• jako - jak np. Jako tam stoi napisane?
• jargać sie - denerwować, złościć się
• jedla, jedła - jodła
• jednym ciyngiey - non stop, bez przerwy
• jedwob, jydwob, hedwob - jedwab
• jedzok - mający apetyt np. Dziwej sie, jaki tyn jedzok mo wielgi basior!
• jegelniczka, jegielniczka - poduszeczka na igły np. Niy siednij sie na jegelniczka!
• jeli - czy, czyżby
• jeglorz - krawiec
• jegła - igła np. Kajżech dała se te jegły!
• jegliczki - druty do sztrykowania (por.) np. Te jegliczki som na zoki!
• jerona, jeronie - przekleństwo np. Jeronie, dej mi pokoj! jezder, jezderkusie!, jezderyjo! - o jej!, o Boże!
• Jezusie, Maryjo świynto! - o Boże!, zawołanie wystraszonej osoby
• jo - ja np. Jo sie nazywom Jorguś!
• jodło, jołdło - jedzenie
• Jorg, Jorguś - Jerzyk
• jscać - siusiać, oddawać mocz np. Dej pozor, bo najscosz na deska!
• juzaś - znowu, znów np. Juzaś leci dyszcz!
• jużyna - podwieczorek
• jyndyk - indyk
  
  

  ---

  
  J-1:
  jscanie - sikanie
  J-2:
  Jagodki - porzeczki
  J-3:
  Świynty Jorguś piere sie ze smokiym
  
  ↑ Na wierch
  

  ---

  
  

K


• kabociorz - człowiek fałszywy
• kabot - marynarka
• kachla - kafla, płytka ceramiczna
• kachlok - piec kaflowy
• kaczok - bajoro, stawek
• kaczyca - żelazny piec, por. żeleźniok
• kadubek - budka lęgowa dla ptaków, karmnik
• kadzić - smrodzić
• kaj - gdzie
• kaj jaki - jakikolwiek
• kaj tam - gdzie tam, ależ skąd np. Kaj tam, przeca koza niy jy papioru!
• kajniykaj - gdzieniegdzie
• kajsik - gdzieś
• kajś - gdzieś
• kaj yno - gdziekolwiek np. Kaj yno wleziesz, tam gupie godosz!
• kajindzij - gdzie indziej
• kakałszal - napój z łuski kakaowej
• kalfas - pojemnik do mieszania zaprawy cementowej
• kalny - mętny
• kamela - wielbłąd np. Kamela mo dwa pukle!
• kamelki - rumianek
• kamerlik - komórka, małe pomieszczenie
• kamracić sie - przyjaźnić się np. Niy kamrać sie z tym pieronym!
• kamrat - kolega
• kamratny - przyjacielski
• kamynie - kamienie
• kana, kanka - pojemnik na mleko
• kapa, kapka - nakrycie czegoś (np. łóżka), końcówka czegoś (np. buta)
• kapka - kropla, a. trochę czegoś
• kapelka - mała czapka, kapelusik np. Nasz piskup mo fajno kapelka!
• kapelonek - wikary, młody ksiądz np. Do naszyj wsi przyszoł mody, szwarny kapelonek!
• kapistrant - ministrant
• kapka - krolepla, odrobina
• kapnonć sie - zrozumieć, zorientować się np. Łona sie chyna nigdy niy kapnie!
• kapołka, kapałka - serwatka np. Łod kapołki biere mi sie na żiganie!
• kapsa, kabza - kieszeń np. Wyciong te rynce z kapsy!
• kapuca - kaptur
• kara - taczka np. W karze mom piosek i kamynie!
• karasol, karasola - karuzela np. Zwyrtnymy sie na karasolu?
• karasolnik - osoba obsługująca karuzelę
• karbidka - lampa karbidowa (stosowana na kopalniach)
• Karlik - Karolek
• karlus - chłopak, młodzieniec, kawaler np. Łod kogoś ty je, karlus? (Czyim jesteś synem chłopczyku?)
• karminadla, karminadel, karbinadel - kotlet mielony, klops * Dzisioj na łobiod karminadle!
• karnonć sie - przejechać się (np. na rowerze) np. Dej sie karnonć na kole!
• kartofel - ziemniak
• kartoflonka - zupa ziemniaczana
• kastlik - pudełko, skrzynka
• kastrol - duży garnek z żeliwa
• katelmus, katyjmus - katechizm
• kecka - spódnica np. Kożdo kecka mu sie podobo!
• kedy - kiedy
• kejnedy - innym razem np. Pogodomy ło tym kejnedy!
• kelnia - chochla, a. kielnia, narzędzie murarskie
• kerhow - cmentarz np. Kożdy z nos trefi na kerhow!
• kery, kiery - który
• keta - łańcuch (od roweru), a. korale, ozdobny łańcuszek * Sleciała mi keta w kole!
• kibel, kiblik - wiadro
• kichol - nos
• kidać - poplamić, polac się (np. zupą) np. Niy kidej sie żurym!
• kieby, keby - jakby, gdyby
• kiecka, kecka - spódnica
• kiej, kiejś - kiedy
• kiela - ile, wiele
• kielnia - chochla, a. narzędzie murarskie
• kiełzać, kiołzać - ślizgać się np. Pokiołzomy sie na kiołzawce?
• kiełzawka, kiołzawka - ślizgawka
• kiepkować - główkować (np. piłką)
• kierchof - cmentarz
• kilać - łaskotać np. Niy kilej mie po sie pojscom!
• kimnonć sie - zdrzemnąć, przespać się
• kindermyjdla - opiekunka do dzieci
• kipa - niedopałek papierosa
• kiper - auto wywrotka
• kipnąć - przechylić się, a. umrzeć
• kipować - wywracać, strząsać popiół z papierosa
• kista - skrzynka np. W kiście piwa je 20 flaszek!
• kiszka - kwaśne mleko * Kartofle z kiszkom jemy dycki w piontek!
• kita, kitka - udko np. od kurczaka
• kiwnyć sie - pomylić się, zmylić
• klachać - plotkować
• klachanie - plotkowanie
• klachula - plotkara
• klachy - plotki np. Zaś Ana idzie do nos na klachy!
• klajd - suknia
• klamor - coś niepotrzebnego, stary grat np. Wyciepnij te stare klamory!
• klapaczka - packa na muchy np. Zaś mi dziecka wziyny klapaczka!
• klapka - łapka na myszy
• klapsznita - podwójna kromka chleba np. Styknom ci dwie klapsznity?
• klawiyr - pianino np. Zagrej "sto lot" na klawiyrze.
• klekotać - uderzać, kołatać
• klekotka - kołatka
• klipa - oferma, a. zabawa dziecięca
• kloper - trzepaczka np. Jak wezna kloper to dostaniesz po żici!
• klopsztanga - trzepak np. Złaś synek z tyj klopsztangi!
• klosztor - klasztor
• klosztorno panna - zakonnica
• kloszczonka - woda po kluskach np. Zaniyś ta kloszczonka wieprzkowi!
• klotka - klatka np. Staroszek robi klotki na kroliki!
• kluczka - korba np. do studni
• kludzić - prowadzić, przeprowadzać się np. Przekludza sie na familoki!
• kluk - chłopiec
• klupać - pukać, trzepać, uderzać
• klyty - rozmowy
• kłaki - buraki pastewne, krokiew
• kłobuk - nakrycie głowy, kapelusz
• kminić - oszukiwać, kłamać
• knefel, kneflik - guzik, guziczek, a. osoba małego wzrostu, grubasek np. Urwoł sie z szaketa knefel!
• knif - sztuczka np. Naucz mie tego knifa!
• knipsaparat (K-1) - aparat fotograficzny
• knipsować - fotografować
• knobloszka - parówka
• knut - odchody, stolec
• kocher - kuchenka elektryczna
• kocik - mały kotek
• kodka, kłodka - kłódka
• kofer - skrzynia, walizka
• kokot - kogut
• kokotek, kokocik - kogucik, a. kran
• kole - przy, koło np. Kole chałpy mom zogrodka!
• kolity - kolisty
• kolybać się - kołysać się
• kolybka - kołyska
• kolyndniki - kolędnicy
• koło - rower np. Jeździsz na kole bez czimania?
• kołocz - ciasto drożdżowe np. Co to za niydziela bez kołocza!
• kołoczek, kołoczyk - drożdżówka
• kołorz, kolorz - kołodziej
• komora, kumora - spiżarka np. Niy wyrobiej bo cie zawrza w komorze!
• konkastla - węglarka, pojemnik na węgiel przy piecu
• konsek - kawałek np. Ani konsek zisty niy łostało?
• kopalnioki - czarne cukierki
• kopidoł - grabarz
• kopla - klamra od pasa, sprzączka
• kopocz, kopoczyk - kopaczka, motyka
• kopruch - komar np. Ale kopruchy żerom!
• kopyrtka - fikołka, koziołek, przewrót gimnastyczny
• kopyrtnyć - zrobić fikołka
• korba - ktoś pomysłowy
• korflasza - naczynie do fermentacji wina
• kormik - wieprzek, tucznik
• kosok - sierp np. Niynabruszonym kosokiym wiela niy nabrusisz!
• koziczka - kózka
• kracpuc - rodzaj tynku zewnętrznego na domach
• kradziok - złodziej
• kragiel, kraglik - kołnierz np. Mosz niybiglowany kragel!
• kraiczek - kromka chleba, kawałek np. Lubia zjodać kraiczki z chleba!
• krajzyga - piła tarczowa
• kranckuch - babka, ciasto drożdżowe, z posypką
• krasikoń - koniczyna
• krauski - falbanki np. Galotki z krauskami. (Majtki z falbankami)
• krauza, krauzka - słoik, słoiczek np. CIotka zawarzyła sto krauzow na zima!
• krepel - pączek np. Kołoczki som lepsze łod krepli!
• kroć - kroić
• kromflek - obcas np. Niy uważom szczewikow na wysokim kromfleku!
• kronlojter - żyrandol, klosz na lampę
• kropka - kropla
• kroszonka - pisanka
• króliczok - klatka na króliki
• króliczorz - hodowca królików
• krupnioki - kaszanka np. Narobiymy fol krupniokow!
• krupy - kasza
• krupy pogańskie - kasza gryczana
• kryka, kryczka - laska, laseczka
• kryklać - mazać, gryzmolić np. Niy kryklej tak w tym hefcie!
• krze - wielkie krzaki
• krzest (K-2) -chrzest
• krzok - krzak
• krzikopa - rów np. Wpod łożyrok do krzikopy
• krzipce - skrzypce
• krzipopa - rów
• ksiynżoszek - ksiądz
• kucać - kaszleć np. Bez czopki łazisz a potym kucosz a kucosz!
• kudły - włosy, sierść np. Jak cie chyca, to ci te kudły wyszkubia!
• kukać - zaglądać np. Kuknij do komory, eli tam jeszcze je kołocz?
• kukawka, kukowka - kukułka
• kulać - toczyć, formować kulki, walcować
• kulok - okrągły klocek
• kuloryba - kalarepa
• kunsztiki - sztuczki, coć rewelacyjnego
• kumin - komin
• kuminiorz - kominiarz
• kupa - dużo np. Nawalyło kupa śniega!
• kupny - kupiony np. Kupny kołocz je ańfachowy!
• kupowane - pełne
• kurzić - palić papierosy, kurzyć
• kurzik - kurka, kurczak np. Kupiyłach sie na torgu łoziym kurzikow!
• kurzok - palacz papierosów
• kusik - buziak, całusek
• kwarytka - ćwiartka
• kwasiory - coś kwaśnego np. Te jabka to istne kwasiory!
• kwaśno kapusta - szczaw
• kwiść - kwitnąć
• kwolić sie - chwalić się
• kyjza - ser (nie twaróg)
  
  ----------------------------------------------
  K-1:
  knipsaparaty - aparaty fotograficzne; knipsować - robić zdjęcia
  
  ↑ Na wierch
  

  ---

  
  

L


• labiydzić - narzekać, skarżyć się
• lacie, laćki, lacze - pantofle domowe
• laclik - ślimak
• laga - gruby kij
• lajbik - biustonosz
• lajera, lajerka - katarynka np. Tu mie szczyko, tam mie żgo, w żici mi lajerka gro! (powiedzonko)
• lajerman - kataryniarz
• lajsta - listwa
• lak - farba, a. cerata
• lakować - malować, lakierować
• lakowany - malowany, lakierowany
• laksyra - biegunka
  
• lamyncić - narzekać, skarżyć się
• lałfka - oczko w po nczosze
• lańcuch - łańcuch
• larmo - hałas, awantura np. W tym larmie idzie łogupnonć!
• larmować - hałasować
• latosi - tegoroczny np. Latosi jabka som słodke.
• latoś - w tym roku np. Latoś fajnie w zogrodzie poschodziyło!
• latowy - letni
• lauba - altana, zadaszenie, ganek przy domu
• laufbryka - bryczka, powóz
• lazaret, lazaryt - szpital
• leber - drań, obibok
• lebioda - człowiek chorowity, leniwy
• lebo - lub, albo
• lecyj, lekcyj, lekcy - lżej
• lecyjak, lecyjako - byle jak, niedbale
• legitka - legitymacja
• legnyć sie - położyć się
• leko, letko, lechko - lekko, łatwo
• leluja - lilia, a. dziwak
• lelyń - jeleń
• leżanka - tapczan
• libsta - narzeczona np. Libsta z kawalerym, pod jednym numerym! (powiedzonko)
• lica, licka, liczki - policzki
• lilowy - fioletowy
• listonorka - listonoszka
• liznonć - przewrócić się, upaść np. Aleś liznoł ynta!
• lizok - lizak np. Lizok zmazany łod piosku je yno do wyciepanio!
• lojfer - dywan, chodnik, a. rychliwe dziecko
• Lojzik - Alojzy
• lomp - drań np. Ty pieroński lompie, doczkej no...!
• lompy - stare graty, niepotrzebne rzeczy
• lotać - biegać, fruwać np. Ty sie dziołszko nalotosz po tym placu!
• luft - powietrze
• luftplompa - pompka rowerowa, sprężarka
• luftbiksa - klarabin-wiatrówka
• luftować - wietrzyć
• lukać - spoglądać np. Luknij na ta dziołcha!
• lukaty - z kręconymi włosami np. Ale mocie ta cera lukato!
• lulać - siusiać
• lulok - "siusiok"
• lyberka - wątrobianka
• lygać - kłaść się spać np. Trza rzykać i lygać!
• lyjberwoszt - wątrobianka, pasztet
• Lyjna - Helena
• lyjty - lanie, bicie np. Szykuj sie Ziguś na lyjty!
• lyki - leki
• lykorz - lekarz
• lynga - długa bułka, bułka francuska
• lynsztanga, lungsztanga - kierownica od roweru
• lyski - leszczyna, orzech laskowy
• lyże - łóżko, coś na czym się leży
  
  ↑ Na wierch
  

  ---

  
  

Ł


• łachy - ubrania np. Te stare łachy trza spolić, bo yno garuszom nom w szranku.
• łacny - tani
• łaska - łasica (zwierzak)
• łaszczyć się - łakomić się, skąpić np. Łon sie łaszczy i bala niy pożyczy.
• łazić - chodzić
• łechtać - łaskotać
• łechciwy, łechtliwy - mający łaskotki
• łobciepać - obrzucać, otynkować
• łobdrzistany - ubrudzony, pobity
• łobiesić, łobwiesić sie - powiesić się
• łobiod - obiad np. Dzisioj łobiod we połednie.
• łobleczony - ubrany np. Chop sie bez baby doporzondku niy łoblecze.
• łobleczynie - ubranie
• łobloć - polać, a. posikać
• łoblykać sie - ubierać się
• łobroz, łobrozek, łobrozek - obraz, obrazek
• łobrzinek - skrawek, odcięty z brzegu kawałek kołocza
• łobsztalować - zamówić, zarezerwować, zaplanować
• łobstoć - wytrzymać, wytrwać np. Starzik tak na wiosna cześni gałynzie połobcinoł, że niy łobstoła.
• łociypka - snopek
• łodbywać - nakarmić dobytek np. kury np. Trza wszystko połodbywać a jo choro!
• łogiyń - ogień
• łojcowie - rodzice
• łoklany, oklany - bezczelny
• łoklupać - opukać
• łokminić - okłamać
• łomasta - np. masło lub smalc na chlebie
• łomylać - rzuć, ruszać ustami, ciąle gadać np. Yno łomylosz tym jynzorym a łomylosz!
• łonaczyć - robić, słowo joker, stosowane na określenie każdej czynności np. Nasz starzik kupiył taki dinks i nałonaczył nim stare radijko.
• łoński rok - ubiegły rok np. Łońskigo roku tomaty lepszi poschodziyły.
• łoroz - na raz np. Łoroz blyskło i w nasza stodoła pieron szczelył.
• łorynżada - oranżada
• łosprawiać - opowiadać np. Ło czym to starko łosprowiocie?
• łostawić - zostawić
• łostrynżyny - jeżyny
• łostuda - awantura, kłopot, problem, zgorszenie * Z tym waszym synkiym to yno wieczno łostuda.
• łoszkiliwiec - brzydal
• łoszkliwy - brzydki, wstrętny np. Za tyj komuny to było richtig łoszkliwie!
• łoszkrabiny - obierki z kartofli np. Takim popszniołom to świynty Mikołoj yno łoszkrabiny a wongel przinosi!
• łoszkubek - ktoś niewydarzony, nieudacznik
• łoszkubiny - szkubanie pierza
• łoświycić - zaświecić
• łoziym - osiem
• łoziymnoście - osiemnaście
• łożrać sie - spić się
• łożyrok, łożarty, łożryty (Ł-1) - pijak
• łyknonć - połknąć
• łysoń - łysy
  
  

  ---

  
  Ł-1:
  Śląska tradycja picia piwa w latach kryzysu w I poł. XIX wieku, przekształciła się w plagę pijaństwa. Stąd tak wiele gwarowych określeń na pijaków: łochlapus, łochlajstwo, łożarty, łożryty, łożarstwo, łożyrok, pijus, nażgany, nacinkany, nabombiony...
  
  ↑ Na wierch
  

  ---

  
  

M


• macha - mina np. Szczylo macha choby afa.
• magel, magl, maglownia - magiel
• majtnońć sie - minąć się, nie trafić
• majs - kukurydza np. Niy idymy na majs, bo gospodorz na polu!
• majzel - przecinak
• makówki - wigilijna śląska potrawa z maku i bułek
• makówy - rękawice z jednym palcem
• makron - kokos
• makrony - ciastka kokosanki
• malckawa - kawa zbożowa
• malta - zaprawa murarska np. Wciepnijcie do tyj malty trocha piosku, bo je za rzodko!
• malyrz - malarz np. Malyrz, mulorz i świnia, to jedna rodzina!
• małpica - małpa, złośliwa osoba
• mamlać - rzuć, jeść
• mamlas - niedołęga, oferma
• mamlasiaty - płaczliwy, oferma
• mamlaty - oferma
• mamlok - usta, długo jedzący obiad
• mamulka - mamusia, a. babcia
• mandle - migdały
• Manek - Emanuel
• manele - bagaże, rzeczy
• mantel - płaszcz, a. opona, pokrowiec, ochraniacz
• mantelszyrca - gruby męski fartuch, ubranie ochronne
• maras - błoto, brud
• marasić - brudzić np. Sebuwej szczewiki, bo namarasisz! markiew, markew, marekwia, markiewka - marchew
• markotny - smutny np. Coście dzisiaj starko tacy markotni?
• Maryjka, Maryj - Maria
• masara - wielka, tłusta mucha
• masarnia - rzeźnia, a. sklep mięsny
• masny - tłusty
• masorz - rzeźnik, sklep mięsny np. U masarza som masorz dzisioj sprzeduje.
• maszka - kokardka, muszka
• maszkecić - jeść coś dobrego np. Ciomple na gnojoku siadły i maszkecom.
• maszkeciorz - smakosz
• maszkety - coś dobrego do jedzenie, np. cukierki
• maścić - iść szybko, śpieszyć się
• maślonka - maślanka
• maśniczka - maselniczka,naczynie do robienia masła
• matlać - plątać
• maznonć - uderzyć
• mazok - beksa, maruda
• melka, mylka, mylzupa - zupa mleczna zatrzepana mąką
• merta - mirt
• meter - metr
• miano - imię i nazwisko np. Baba łod Alojza Porwoła mianuje sie Porwołka, abo Porwolino a czasym tyż Porwołczyno. Tak samo bydzie z babom łod Francka Nastuli - bydzie ij Nastulka, Nastulino abo tyż Nastulczyno.
• mianować sie - nazywać się np. Jak sie bajtel mianujesz?
• miech - worek np.W czasie powodzi ludzie miechami z pioskym bronili sie przed zaloniym
• miechym piźniony - wariat, oszołomiony
• mieć ała - być głupim
• mieć kogoś rod - kochać kogoś
• mieć głód - być głodnym np. Ukrej jeszcze dwie sznity bo mom głod.
• mieć prawie - mieć rację
• mieć ptoka - być wariatem (niegroźnym)
• mieć recht - mieć rację np. Ty mosz recht, Francek naprowdy mo nowo lipsta.
• mieć ruła - być powolnym np. Z takom rułom, to cie ślimoki zadeptajom!
• mierzić - denerwować, przeszkadzać, nudzić np. Już mi sie mierznie te gupie godanie.
• miesionczek - księżyc
• mietlorz - śląski taniec ludowy
• mietła - miotła np. Bier mietła i ciś plac zamiatać!
• miglanc - spryciarz, cwaniak
• migym - szybko
• Mikuś - Mikołaj
• Milka - Emilia
• Misiek - popularne imię psa
• miszmaszyna - mieszarka do betonu
• miszong - mieszanina
• mita - środek np. boiska
• miynso - mięso
• miynsok - lubiący jeść mięso np. Ale z tego synka miynsok, już jy czworto karminadla.
• mlycz - mlecz (chwast)
• mlyć, mołć, zemlyć - mleć
• mlyko - mleko
• mlyko pod nosym mieć - być dziecinnym np. Niy bier sie za żyniaczka, przeca mlyty - mielony np. Mocie tyn mak już pomlyty? mosz jeszcze mlyko pod nosym!
• mochanie - ręczne pranie
• moczka - wigilijne śląskie danie z owoców, piernika ...
• modry - niebieski np. Lubia modro kapusta.
• moj - mąż
• moja - żona
• moła - miał weglowy
• mono - może np. Mono spadnie żniyg na Wilijo?
• mom go rod - kocham go
• mom jom rod - kocham ją
• mopel, moplik - motorower np. Moplikym sie jada na szychta...
• morzysko, morzisko - ból brzucha np. Stary Wicynt umrził na morzisko.
• mota - ćma
• motek - młotek
• motyka - zła kobieta
• możno - może np. Możno ja, a możno niy, niy wiym!
• mrowiec, murowiec - mrówka
• muldać - ssać
• mulorz - murarz
• muł - miał węglowy
• muskle - muskułu, mięśnie
• mycka - czapka
• mydalijka, mydalik - medalik
• myjtermas - metr krawiecki
• myjna - grzywka
• mylzupa - zupa mleczna np. zatrzepana maką krupczatką
• mynij - mniej
• myńszy - mniejszy np. Ślonsk je łod Niymiec myńszy, ale szwarniyjszy!
• myrta - mirt
• myśliwiec - leśniczy
  
  ↑ Na wierch
  

  ---

  
  

N


• na! - proszę, weź, zabierz sobie np. Na, jydz ta szekulada!
• na bezrok - za rok, w przyszłym roku
• na beztydziyń - w tygodniu, w dzień powszedni * Na beztydziyń dycki jymy żur a wodzionka.
• na klinie - na kolanach np. Tyn synek na klinie dugo niy usiedzi.
• na kraju - na brzegu
• na przedej - do sprzedania
• na przima - na skróty np. Idymy na przima, bez las.
• na zadku - z tyłu
• nabity - pijany
• nacinkany - pijany
• naciongnonć sie - nasmarować się np. oliwką, kremem
• nachtop, nachtopek - nocnik
• nachytać - nałapać, dostać lanie np. Niy droźnij sie z ujkym bo nachytosz!
• najduch - łobuz
• najscać - nasikać, oddać mocz
• nale - no ale, lecz
• nafolowane - napełnione, po brzegi np. Fora była nafolowano wonglym!
• namówiny - zaręczyny
• nańcie! - proszę! weźcie! np. Nańcie starziku, zjydzcie sie bombona!
• napasztować - zaczepiać, drażnić
• napoczonć - rozpocząć
• naprany - pijany
• naprowda - naprawdę
• naroz, narozki - naraz, nagle
• narychtować - przygotować np. Ksiondz z kolyndom idzie a jo niy mom nic narychtowane!
• naschwol, nasfol, naskwol - naumyślnie
• naskludzać - sprowadzić
• naskwol, nasfol - naumyślnie
• nastalować - nastawić, wyregulować
• nasuć - nasypać
• natron - kuchenna soda oczyszczona
• nawalony - pijany
• nazdać - zrobić awanturę, okrzyczeć kogoś np. Francek nazdoł dyrechtorowi i tera je elwrym.
• nazod - z powrotem, do tyłu np. Dej sie karnońć na kole, tam a nazod.
• nażgany - pijany
• nec - siatka
• neclik - kok
• nelki - goździki
• niekiery - niektóry
• nimocny - chory
• niy padej - nie mów np. I co ty niy padosz?
• niypoczosany - niepoczesany
• niyrob - nierób
• niyrod - niechętnie
• niyroz - nieraz
• niyrychtig - nienormalny np. Łońskigo Francec slecioł na gowa i je niyrychtig.
• niyskoro - późno np. Tyn zygor idzie niyskoro.
• niyżdżały - niedojrzały np. Łod jedzynio niyżdżałych jabek Erwin dostoł sraczki.
• nieskorzij - później
• nogawica - nogawka
• nogły - porywczy
• nojprzod - najpierw
• nudle - makaron np. Fater, nudla mocie na pysku!
• nudelkula - wałek do ciasta
• nudelzupa - zupa, rosół z makaronem
• nupel - smoczek
• nynać - spać np. Nyny, nyny... śpij malutki!
• nynok - materac do spania na podłodze
  
  

  ---

  
  

O


• obalić - przewrócić np. Sztynks tu, że sie chyba zare obala.
• obciepać - obrzucić, otynkować
• obcyrklować - zaplanować np. Tak żech to łoncyrklowoł, ze mi na płot trza akurat 128 sztachet.
• oberiba - kalarepa
• obiesić - powiesić, powiesić się
• obiyli - pszenica
• obleczka - powłoczka na pościel
• obłapiać - obejmować, ściskać
• obstoć - wytrwać
• ochlany - natrętny, a. pijany
• ociypka - snopek
• odewrzić - otworzyć
• oma, omka, omeczka - babcia np. Starko? Czamu Francek godo na swoja babcia oma?
• omaścić - dodać tłuszczu
• omszlag - zakładka, mankiet
• Ojgyn - Eugeniusz
• ojla - złośnica, wariatka np. Chyba za tako ojla sie niy wydosz?
• oklany - natrętny, a. pijany
• okompać sie - wykąpać się
• ołbajny - krzywe nogi, w kształcie litery "o"
• oły - krzywe nogi
• opa, opka, opik - dziadek np. Moj opa za kawalyra boł wojokiym.
• opaterny - ostrożny
• opica - małpa, a. oferma
• oplerek - parówka
• ordeka - sufit
• ostrynżyny - jeżyny
• ostuda - kłótnia, nieporozumienie
• oszkliwe - brzydkie, wstrętne
• oszkrabiny, łoszkrabiny - obierki z jabłek czy ziemniaków
• oszkrobać, łoszkrobać - obrać ziemniaki, marchew
• owerol - dres
• owiynzina - wołowina, mięso wołowe
• ożarty, ożryty - pijany np. Mamo, mamo, Zefek dzisioj niy ma łożarty i prosto do dom maści.
  
  ↑ Na wierch
  

  ---

  
  

P


• pachoł - smarkacz, wyrostek np. Taki pachoł a jeszcze sie zejscoł!
• padać - mówić, powiadać np. Padom ci, bydzie łostro zima!
• paje - baczki, pejsy
• paket - paczka np. Mamo, listonorka paket łod ciotki z Niymiec prziniosła!
• pakynchalter - bagażnik np. w rowerze
• pampoń - wieśniak
• pana - guma, dziura w oponie
• Paniynka - Matka Boka
• paniynka - biedronka
• pantofle - drewniaki, do chodzenia po placu i zogrodzie, robione najczęściej z topolowego drewna.
• papiok - gwóźdź do papy z szeroką główką
• papiorzany - papierowy
• paplaty - gadatliwy, a. pucołowaty
• paple - lica, policzki
• paplok - gaduła, a. twarz
• papnygle - gwoździe do papy
• paprać, popaprany - brudzić, ubrudzony
• papyndekel - tektura
• parfin - perfum
• parfineryjo - perfumeria
• paryzol - parasol np. Paryzol sie przido, na dyszcz abo dziecka po żici wyszczylać!
• parzok - pomieszczenie, kocioł do parzenia karmy dla zwierząt (np. ziemniaków)
• pasiaty - pasiasty
• pasionek - pastwisko
• paskuda - szkodnik, niszczyciel
• pastuszki - klędnicy
• patrony - kapiszony, naboje do odpustowego pistoletu
• patrz sie stracić - zmykaj, zejdź mi z oczu
• pazury - palce, ręce np. Pokoż te niymyte pazury.
• Paulek - Paweł
• pecynek - bochenek chleba
• pedzieć - powiedzieć
• petronelka - lampa naftowa
• piechty - pieszo, po nogach np. Piechty sie zońda do sklepu i kupia cygarety.
• pieczki, pieczorki - suszone owoce
• piedronie - przekleństwo
• piegaty - piegowaty
• piekarok - piekarnik w piecu
• pierdoła - gaduła, nudziarz
• pieron - piorun, przekleństwo
• pieronie - do pioruna!, przekleństwo np. Zaś mi te pierońskie kury w zogrodzie zgłobiom!
• pierucha - przekleństwo
• pierziński - okropny
• pieszczonek - pierścionek
• pieśniczka - piosenka
• pijok - pijak
• pijus - pijak
• pila - kurka, a. tabletka
• pilik - kurka, kurczę np. Dej pozor synek na tego pilika bo go rozdepniesz!
• pilynta - kurczęta
• pioczek - garnuszek, kubeczek
• piontka - 50 groszy
• piosek - piasek
• piska - kreska, linia
• piskać - piszczeć
• pisok - ołówek, coś do pisania
• pistołla - pistolet, broń
• pitfać - kroić tępym nożem
• pitfok - tępy nóż np. Takim pitwokiym chleba ani tomatow niy ukreja, musisz go nabrusić.
• pitnońć - uciec np. Jak Francek spuścioł psa, to my wszyscy popitali na drzewa.
• pitomny - nieprzytomny
• piwowonia - piwonia
• piyknie - ładnie
• piyrwy, piyrwyj - dawniej np. Piyrwyj dziecka były posuszniyjsze.
• pizło - uderzyło, wybiło np. Jak na kościele piźnie dwanoście, to farorz łobiod zaczyno.
• piznonć - uderzyć
• piźniynty - stuknięty, wariat
• plac - podwórko np. Na kole mogesz jeździć yno po placu.
• plackaty, plaskaty - płaski
• placpatrony - kapiszony
• plała - peleryna, plandeka
• plecionka - chałka drożdżowa, słodka bułka
• plisynrok - spódnica plisowana, z zakładkami
• plompa - pompa
• platfus - płaskostopie
• plyjt - pled
• plynkiyrze - odciski na rękach od pracy
• płachta - prześcieradło
• płaczka - łza
• płat - opłata, należność
• płonka - jabłko, a. jabłoń np. Fuczysz jak jyż z płonkami!
• po bosoku - boso np. Czamu boroku lotosz po bosoku?
• po ćmoku - po ciemku
• po gibku - prędko
• po jakimu - dlaczego, jak np. Po jakimu ujek pojechoł do Niymiec a my niy?
• po jakimu to - dlaczego tak jest, jak to jest
• po prowdzie - naprawdę
• po próżnicy - nadaremnie
• po ptokach - po wszystkim, to już koniec, stało się * No i momy po ptokach, cug łodjechoł.
• po widoku - zanim będzie zmierzch
• pociągać - wciągać smarki np. Niy pociągej tak yno sie wysmarkej doporządku!
• pocieszny - zabawny, wesoły
• pocukrować - posłodzić
• pod parza - pod rekę, pod ramię (iść z kimś)
• podany - podobny
• podarzić sie - poszczęścić się
• podchlybiać sie - podlizywać się
• podciep - podrzutek
• podnoski - resztki jedzenia
• podworek - podwórko
• podzim - jesień
• podzimki - truskawki, poziomki
• podziwać sie - przyjrzeć się, spoglądać np. Podziwej sie na nasza piykno chałpa.
• podź - chodź
• pofyrtany - zwariowany, pomylony
• poganka - kasza gryczana
• pogorszyć sie - pogniewać się
• pohalać - pogłaskać
• pojakiemu - dlaczego np. Pojakimu latoś jabka niy łobrodziyły?
• pojeść - zjeść, najeść się np. Pojedzony? No to do roboty!
• pojedzony - syty, najedzony
• pojscać - posikać, oddać mocz
• pokludzić - poprowadzić
• pokroć - pokroić np. Pokrołech woszt i chlyb na sznity.
• poleku - pomału
• policaj - policjant
• policyjo - policja
• polityka - narzędzie na długim kiju do gaszenia i zapalania świec w kościele.
• polskie kluski - ciemne kluski z gotowanych i tartych ziemniaków, zwane też poza Śląskiem "śląskimi kluskami"
• połednie - południe
• połfontek, poł fonta - 0,25 kg
• połno - pełno
• połosprowiać - poopowiadać
• połżitko - pośladek
• pomaluśku - powoli, po malutku
• pomywać - zmywać naczynia
• Ponboczek - Pan Bóg, a. Chrystus np. Szczynść Boże, łostońcie z Ponboczkiym!
• ponć, ponci - pielgrzymka
• ponknonć sie - posunąć się np. Ponknij sie, niych sie tyż siedna, ławka je przeca szyroko.
• popsznioł - uparciuch, maruda np. Czamu popszniole niy jysz tyj zupy?
• pora - parę np. Mom pora kurzikow na przedej!
• portmanyj - portmonetka
• porzond - ciągle
• porzykać - pomodlić się np. Trza porzykać za starzika!
• poschroniać - pochować np. Poschroniejcie wasze graczki z zogrodka, już sie ćmi!
• posypka - kruszonka na kołoczu
• poszczodek - środek
• poszelontać - wstrząsnąć
• posznupać - poszukać, a. zarzyć tabaki np. Niy sznupej w tyj szyflodzie bo narobisz garusu!
• posztopować - zacerować
• potek, pociczek - ojciec chrzestny
• potka, pociczka - matka chrzestna np. Moja potka Lujna dała mi pieszczonek.
• pozłotka - sreberko, folia meteliczna do opakowania np. czekolady
• pozor dać - uważać np. Dej se pozor na Francka!
• pra? - prawda?, naprawdę? rzeczywiście? np. Pra, że mi pszejsz?
• praje - prawie, na złość
• prask - ciżba, tłum
• prasknońć - upaść, uderzyć
• prastarka - pradziadek
• prastarka - prababcia
• prawić - mówić, opowiadać
• prawok - grzyb prawdziwek, borowik
• prezwoszt - salceson np. Niy jydz tego preswosztu, taki je tusty...
• prosia - prosię
• prozny - pusty
• pryko - łóżko
• przeca - przecież np. Przeca żech ci godoł, że mosz dwa chleby kupić a niy jedyn!
• przeciepować - przerzucać
• przedsia - przed siebie
• przekabacić - przekonać, namówić, wpłynąć na zmianę zdania * Przekabaciyli go w tych Niymcach nafolowanymi sklepami.
• przekludzić sie - przeprowadzić się np. Latoś przekludzymy sie do nowyj chałpy.
• przekopyrtnońć się - przewrócić się, umrzeć
• przekrony - przekrojony
• przepadzity - zachłanny np. Niy być taki przepadzity, przeca dwanoście klusek ci styknie!
• przichlybek - lizus
• przichlybiać sie - podlizywać się
• przikludzić - przyprowadzić
• przipopa - rów
• prziść na krziwe pyski - pokłócić się z kimś
• przoć - kochać, lubieć
• przychlybek - lizus
• przynść z kimś na krziwy pusk - pokłócić się
• przichlybiać sie - podlizywać się
• psinco - nic, figa z makiem
• pszajesz mi? - kochasz mnie? np. Komu pszajesz bardzij mamie czy tacie?
• pszoć - kochać
• ptok -ptak np. Francek mo chyba ptoka z tymi gołymbiami, mo ich już chyba ze dwiesta!
• puc - tynk
• pucować - czyścić, a. tynkować
• pucpapior - papier ścierny
• puding - budyń
• pukać sie - jąkać się
• pukel, pukiel - garb np. Te pierońskie komunisty mogom mi skoczić na pukel, a do partii i ta niy póda!
• pukeltasza - tornister np. Kamela do koń z pukeltaszom.
• puklaty - garbaty
• pultok - flejtuch, a. indyk
• pulać - siusiać
• pulok - "siusiok"
• pultok - indyk
• purtnońć - puścić bąka
• putnia, puciynka - puszka, pudełko
• Pyjter - Piotr
• pylnonć sie - pobiec np. Pylnij sie do sklepu i kup piwo!
• pyndala - pedał rowerowy
• pyndziałek - poniedziałek
• pyndzyjo - emerytura np. Starzik już je sztyrnoście lot na pyndzyji.
• pyrlik - ciężki młot
• pyrsk - na zdrowie (przy toaście), a. cześć
• pyrtek - maluch
• pyrtnonć - przewrócić się
• pywnica - piwnica np. Do naszyj pywnice wlezie łoziym cetnorow kartofli.
  
  ↑ Na wierch
  

  ---

  
  

R


• rachować - liczyć np. Porachuj, wiela cilipow siedzi na krzoku.
• radiska - rzodkiewka
• radyjko - radio, radioodbiornik
• radzi - zadowoleni np. Radziście starko z wnuka?
• rafiok - wóz z drewnianymi kołami o żelaznych obręczach
• raja - kolejka (np. w sklepie) np. Boł wielki prask i chleba niy sprzedowali za rajom yno tym, co sie piyrsi dociśli.
• rojber - psotnik, chuligan
• rajbetka - narzędzie murarskie do równania tynku na ścianie
• rajcować - głośnio się zachowywać, wymądrzać się,
• rajcula - pyskula np. Te rajcula, niy być tako przemondrzało!
• rajfeszlos - zamek błyskawiczny np. Jo mom rosporek w galotach na rajfeszlos a ty yno na knefle!
• rajmatyka, rejmatyka - reumatyzm
• rajtować - jeździć konno
• rajza - podróż
• rajzyfiber - "gorączka" przed podróżą
• rałs - wynocha, odejdź, idź sobie!
• rant - rów, brzeg czegoś
• rapitołza - żaba
• raps - zabawa dziecięca "w rapsa"
• ratka - racica, noga od świni
• rąbnąć, rombnonć - uderzyć, a. wkurzyć się np. Ale mnie to rombło!
• rechtor, rechtorka, rechtory - nauczyciel, -lka, -ele
• rejmatyka - reumatyzm
• rewiyr - zwolnienie lekarskie (z pracy)
• reż - żyto
• richtig, rychtig - naprawdę, rzeczywiście
• robić za błozna - żartować z kogoś np. Niy robcie nos za błozny!
• rod, rada, rade - zadowolony, -na, -ne np. Someście radzi z nowego kapelonka?
• rola - rodzaj fryzyr, zwinięte włosy na czubku głowy, kok
• rolada - płat mięsa wołowego, zwinięte w rulon, duszone
• roler - hulajnoga
• rolszuły - wrotki
• rolwaga - pojazd transportowy na kółkach
• roma - wisząca szafka kuchenna (na przyprawy, filiżanka...)
• romel - plac odpustowy, miejsce gdzie są karuzele, strzelnice
• romplować - rozrabiać, awanturować
• rozlajerowany - rozregulowany, rozkręcony
• rozsuć - rozsypać
• roztomajty - rozmaity, przeróżny np. Zawiyrej dźwiyrza, bo po wsi łażom roztomajte cygony i chachary
• roztomiły - najdroższy, szanowny
• roztopiyrzać się - rozpychać się, szarogęsić się
• rozwiyzły, rozwieziony - rozpieszczony, źle wychowany * Ale te dziecka mocie rozwiyzłe!
• rożki - iść z rożkami (odwiedzić nowonarodzne dziecko)
• ruby - gruby np. Mosz za ruby kark, bestoż kragla niy zapniesz,
• ruła - rura, piekarnik
• ruła mieć - być powolnym
• Rus - Rosjanin
• Rusyjo - Rosja np. Ujka Hermana zaszczelyli na wojnie w Rusyji.
• rychtować - przygotowywać
• ryczka - stołeczek, krzesełko
• ryk - płacz, krzyk
• ryć się - pchać się, wtrącać się np. Ryjesz sie jak Żyd do spowiedzi!
• rykol - beksa, maruda
• ryl - szpadel
• ryma - katar np. Ryma mom łod chodzynio po bosoku.
• rypnonć - uderzyć
• ryszawy - rudy
• ryży - rudy
• rzać - śmiać się np. Czamuś sie tak rzoł w tym kościele?
• rzany, rzanny, rżanny, reżny - żytni
• rzodki - rzadki
• rzigać - wymiotować
• rzykać - modlić się np. Porzykejcie tyz za mie, starko!
  
  ↑ Na wierch
  

  ---

  
  

S, Ś


• sadzok - ziemniak do sadzenia, a. duży palec u nogi
• sagi - nagi, bez ubrania np. Łoblyczcie tego bajtla, niych niy loto po sagu.
• sak - siatka, torba
• sam - tutaj np. Przyszołech sam na piwo, bo godajom, że mocie tonie.
• schacharzony - zniszczony, zaniedbany
• schronić, sroniać - schować np. Niy domy rady posroniać tego siana do stodoły.
• seblyc, seblykać - rozbierać się np. Czamuś sie seblykła, przeca zima tukej?
• sebuć, sebuwać - zdejmować buty np. Szczewiki trza sebuwać, bo świyżo pomyte.
• sebuwacz - urządzenie do zakładania i zdejmowania butów
• serwet, serweta - obrus
• sfalić - zrzucić
• sfronić, sfrocać - zwymiotować
• siednonć - usiąść
• siemiyniotka - zupa z kmonopii (na Wigilię)
• sierotki - stokrotki
• sikorki - placki ziemniaczane
• sioć - siać np. Posiołach tela kwiotkow a yno niykere poschodziyły.
• sipieć - padać (drobny deszcz) np. Na dworze sztyjc sipi!
• siupnąć - przykucnąć, usiąść, a. repetować klasę
• siuśka - młoda, niedojrzała dziewczyna
• siyń - korytarz, sień
• sjechać - zjechać
• skalić - sprzedać
• skat, szkat - popularna na Śląsku gra w karty.
• skiż - z powodu, ze względu na np. Skiż ciebie, niy zońdymy na czas.
• skoczka - pchła
• skopyrlić - zwarzyć mleko
• skorkorz - skupujący po domach królicze skórki, wołał: Skorki, skorki skupuja!
• skorzok - coś ze skóry np. piłka
• skulać - stoczyć się, zwinąć się np. Jak Francek godo, to idzie sie skulać ze śmiychy.
• skuli - z powodu np. Skuli tego pierońskigo komunizmu, momy tak jak momy!
• slecieć - spaść
• sloz - zszedł np. Jo je ciekawo, kedy sleziesz z tego dżewa?
• słazić - schodzić
• słepać - pić, siorpać, a. pić alkohol
• słodek, słodki - schody
• słomionka - koszyk ze słomy (np. na chleb)
• słożić - złożyć, rozpalić
• smark - koza w nosie, a. smarkacz
• smażonka - jajecznica
• smolić - lekceważyć
• smrodziuchy - kwiatki studentki
• smyczyć - nieść, ciągnąć, wlec
• smykać się - włóczyć się, łazikować
• smyndzić - wędzić, kopcić, a. nudzić
• snople - cieknące kozy z nosa
• somsiek - miejsce w stodole do składowania siana lub słomy
• sornik - sarna, jeleń
• soroń - dzikus, dziwak
• spaśny, spaśno, spaśne - gruby, -a, -e
• spatrzeć - załatwić coś komuś np. Spacz mi tako luftbiksa.
• spieronić - skrzyczeć
• spinknonć się - spotkać się
• spodek - dolna część czegoś np. Dej to do byfyja na spodek.
• spodnica - halka
• spodnioki - kalesony
• spomnieć sie - przypomnieć sobie
• sporować - grymasić
• sprzezywać - nakrzyczeć na kogoś
• srocz - ubikacja
• srogi - duży, wielki
• srom, sromorta - bieda
• sronić - schować
• Stanik - Stanisław
• stanyć - wstać
• stargać - podrzeć
• starka, stareczka - babcia
• strom - drzewo
• staroszek - dziadek
• starość (mieć) - mieć problem
• stary purt - zgryźliwy człowiek
• starzik, starzyk - dziadek
• Stazyjo - Anastazja
• stow, stowek - staw
• stoplany - zmoczony
• strup - gojąca się rana, a. drań
• strzymp - drań
• styknie - wystarczy, dosyć
• stynkać - narzekać, jęczeć
• suchatelnica - konfesjonał
• suć - sypać np. Mamo, a Francek nasuł mi piosku za kragel.
• suć pierony - przeklinać np. Jak sie łojciec ło tym, dowiey, to posujom sie pierony.
• swaczyna - podwieczorek
• symie - ze mnie np. Czamu sie symie śmiejom?
• syminać - zdejmować
• symnonć - zdjąć, ściągnąć
• synek - chłopiec
• syr - ser
• szac - narzeczony
• szaket - marynarka, odświętny garnitur
• szalter - załącznik prądu
• szałfynster - okno wystawowe
• szałot - sałata, sałatka
• szaty - sukienka
• szczewiki, szczewiczki - buty, buciki
• szcziga - czarownica, zła kobieta
• szczoda - środa
• szczukawka - czkawka
• Szczynść Boże - zamiast "Dzień Dobry" lub "Niech będzie pochwalony..."
• szczyrbaty - szczerbaty, bez zębów
• szczyrkać - dzwonić (np. monetami, zębami)
• szczyrkowka - grzechotka
• szczyrbok - ktoś szczerbaty, z brakującymi zębami
• szelontać - potrzasać
• szeslong - tapczan
• szewiec - szewc
• szipa - szufla
• szisbuda - strzelnica
• szklok - landrynka np. Mamlosz tego szkloka, czyś go łyknył?
• szkolok, szkolorz - uczeń
• szkrobać - skrobać, a. obierać karofle
• szkuty - włosy
• szlagbal - piłka do palanta, a. palant (dyscyplina sportowa)
• szlajać sie - włóczyć się
• szlajer - welon
• szlajfa, szlajfka - wstążka
• szlic - rozcięcie w spódnicy
• szlips - krawat
• szliżki - kluski ciepane
• szlojder - proca
• szlus - koniec np. Toż na dzisioj szlus!
• szlyndzuchy - łyżwy np. Na zamarzniyntym stowie pokiołzomy sie na szlyndzuchach
• szłapa - noga, stopa
• szłapcug - chodzenie pieszo (żartobliwie, por. szłapa, cug)
• szmaciok - piłka szmaciana
• szmaciorz - zbieracz szmat
• szmary - anie
• szmaterlok - motyl
• szmatlać - plątać
• sznit - rozcięcie, krój, wzór
• sznita, sznitka - kromka, kanapka
• sznitloch, sznitlok - szczypiorek np. Mosz niypoczosane wosy, choby pieron w sznitloch trzas!
• sznora - sznur
• sznupać - szukać, a. wąchać, zażywać tabaki (sznuptabaki)
• sznupok - poszukiwacz, a. ubrudzone usta
• sznuptabaka - tytoń do wąchania
• sznuptychla - chusteczka do nosa
• szola - szyb, winda w kopalni
• szolka - szklanka, filiżanka, kubek
• szosyjo - szosa, droga
• szpajza - deser, a. pewne deserowe danie
• szpangi - wsuwki do włosów, spiski
• szpanować - napinać, naciągać np. Muszymy po praniu naszpanować nasze gardiny!
• szpas - żart
• szpasownik - dowcipniś
• szperplata - dykta, sklejka
• szpicpapior - papier ścierny
• szpina - klamra
• szpok - szpak
• szporobliwy - oszczędny
• szporować - oszczędzać np. Z pyndzyji wiela niy naszporujecie!
• szpotlawy - niezdarny, kulawy
• szprajchy - szprychy
• szpyndlik - szpilka
• szpyndlikorz - ciułacz, a. człowiek drobiazgowy
• szpyrhok - wytrych
• szpyrka - słonina, skwarka
• szrank, szranczek - szafa, szafka np. Mamo jak sie godo "szrank" po niymiecku?
• szroba - śruba
• sztachnonć sie - zaciągnąć się dymem z papierosa
• sztajger - sztygar
• szteker - wtyczka do prądu
• sztof - materiał, dzianina
• sztopować - zatrzymywać, a. cerować np. Musza te fuzekle posztopować.
• sztrom - prąd np. Bier kibel i leć po sztrom! (żartowali sobie często Ślązacy z Goroli)
• sztabdeka - kołdra
• sztachać się - palić papierosa, zaciągać się dymem
• sztajger - sztygar
• sztamfować - ubijać
• sztamfer - ubijak (np. do ziemniaków)
• szterować - drażnić
• sztiglować - stroić się
• sztomel - niedopałek papierosa
• sztomel pauza - przerwa na papierosa
• sztompel - dźwigar, podpierający klocek drewna np. w kopalnianych chodnikach
• sztopować - cerować
• sztrachecle - zapałki
• sztrajchować - malować
• sztrekować- przeciagać się
• sztrykować - robić na drutach
• sztuchnonć - potrącić
• sztwierć - ćwierć godziny, kwadrans np. Je trzi sztwierci na drugo! (godz. 13.45).
• sztyjc - ciągle np. Czamu robisz sztyjc to samo?
• sztympel - pieczątka
• sztyngel - łodyga, łodyżka, szypułka
• sztynks - smród
• szuminy - piana
• szupa - łupina
• szus - ktoś szybki
• szusblech - błotnik
• szuszczeć - szeleścić, trzeć
• szwaja - stopa, noga
• szwajsfus - śmierdząca noga, grzybica nóg
• szwarny, szwarno, szwarne - ładny, -a, -e
• szwigrowie - teściowie
• szwoczka - krawcowa
• szwong - zamach, rozbieg
• szychta - dniówka, dzień pracy
• szykowny - ładny np. Królowa była szykowno ale Śnieżka szykowniyjszo!
  
  ↑ Na wierch
  

  ---

T


• tabaka - tytoń
• tablet - taca
• tabula, tabulka - tabliczka np. Tabulki szekulady na roz niy zeżera.
• tacik - tatuś
• tanksztela - stacja benzynowa
• tarte kluski - "śląskie kluski" zwane też "czornymi"
• tasia, tasza - torba
• taszka - torebka damska np. Do babskij taszki wiela sie niy wrazi.
• taszlampa - lampa kieszonkowa
• taszyntuch - chusteczka do nosa
• taś, taś, taś... - wołanie na kaczki
• tatulek - tatuś, a. dziadek
• tela, tyla - tyle np. A tela mu sie godało, ucz sie!
• teliczka - tyle, troszeczkę
• tera - teraz, a. smoła
• terować - smołować np. dach
• terozka, terazki - teraz, aktualnie
• Tila, Tilda - Matylda
• tinta - atrament
• tjoleta - toaletka
• toć - oczywiście, naturalnie np. No toć, że w Niymcach z jednego jabka zrobiom dwie flaszki wina!
• tomata - pomidor
• tonkać - moczyć
• toni, tońszy - tani, tańszy
• topek - nocnik
• toplać - moczyć
• trefić - spotkać, trafić np. Żebych cie już wiyncyj niy trefiył z mojom cerom na zolytach
• trocha - trochę
• trowa - trawa
• Truda, Trudka - Gertruda
• truła - trumna
• trza - trzeba np. Trza pamiyntać, tukej je lepij niż bele kaj!
• tuberok - gruźlik
• tubera - gruźlica, ostry kaszel
• tuberok - gruźlik, człowiek kaszlący
• tukej - tutaj
• tulpa - tulipan
• turnszuły - tenisówki
• tuste - tłuste, smalec
• tygel, tyglik - rondel, rondelek
• tyj, tej - herbata
• tyjater - teatr, przedstawienie teatralne
• tyrać - latać, biegać, ciężko pracować, być zajętym
• tyta - papierowa torebka, a. róg obfitości dla pierszoklasisty
• tytka - papierowa torebka np. Kaj jedziesz? Do Chebzio tytki lepić! (odpowiadało się żartobliwie)
  
  ↑ Na wierch
  

  ---

  
  

U


• uberiba - kalarepa
• uciompany - zakatarzony, z obfitym katarem
• ufifrać sie - pobrudzić się
• uherski - węgierski
• uja, ujek - wujek
• ujechać - poślizgnąć się
• ukidany - poplamiony np. Dej sie pozor przy łobiedzie, bo sie ukidosz nowy ancug.
• ukiołznonć - poślizgnąć się
• ukroć - ukroić, uciąć np. Mamo! Ukryj mi sznita chleba!
• umarlok - nieboszczyk
• umarty, umrzyty, umrzik - zmarły, nieboszczyk
• uniyskorzić sie - spóźnić się
• urżnonć sie - uciąć się
• usnoplany - zakatarzony
• ustoń - przestań np. Ustoń już z tym gupim godaniym!
• usznupany - ubrudzony (na twarzy, sznupok - twarz) * Czamu mosz cołko gymba usznupano, jodeś cześnie?
• uślimtany - zapłakany
• utopek, utoplec - wodnik, wodny duszek
• utropa - staranie
• utropek - nieborak, oferma
• utrzić, utrzyć - obetrzeć
• uwachować - upilnować
• uwarzić, uwarzyć - ugotować np. Trudka, co uwarzisz dzisioj na łobiod, bo jo żur ze szpyrkami.
• uważać - akceptować, pochwalać np. Vidyjo w doma, niy, jo tego niy uważom!
  
  ↑ Na wierch
  

  ---

  
  

W


• wachować - pilnować
• wachtyrz - stróż, dozorca
• wadzić sie - kłócić się
• wajać - narzekać, marudzić
• walca - walec, wzór na ścianie
• Walek - Walenty
• walkować - maglować
• walkownia - magiel
• wancka - pluskwa, pchła np. zygor wancki cisnom - zegarek się spieszy
• wander - podróż, wędrówka
• wandertasza - torba podróżna, plecak
• wandrus - wędrowiec, podróżnik
• wartko - szybko, z pośpiechem
• waryjot - wariat
• warzyć - gotować, robić obiad
• waserwoga - poziomica
• waszbret - tarka do prania
• waszkorb - koszyk wiklinowy
• waszkuchnia - pralnia, kuchnia na codzień
• waszpek - miednica, miska
• wciepnonć, wciepnyć - wrzucić
• wdycki - zawsze
• weksle - pokwitanie (u kobiet)
• wele - loki, pokręcone włosy
• werbus - gorol, zwerbowany na Śląsk do pracy
• werci cie - opłaca się np. Werci sie to kupić?
• wertiko - komoda, szafka
• weseli - wesele
• westa - kamizelka
• weta - zakład o coś
• wetnymy sie - założymy się
• wic - żart, kawał np. Powiydz jakigo nowego wica!
• wichajster - jakieś urządzenie, ogólna nazwa jakiegoś nieznanego bliżej przyrządu
• Wicynt - Wincenty
• widełka, widełki - widelec np. Dej sie pedzieć, ze zupy widełkami niy zjysz!
• wieczerza - kolacja
• wieczerzać - jeść kolację
• wiela - ile np. Wiela je sztyry dodać łoziym?
• wiela je godzin? - która godzina?
• wieprzki - prosiaki, a. agrest
• wilgły - wilgotny
• wilijo - wigilia
• Wiluś, Wilym - Wilhelm
• winkel, winkiel - róg
• wiyrch - góra, coś wyżej
• wloć - wlać, a. uderzyć
• wodzionka - zupa z wody, chleba i przypraw
• wojok - żołnierz
• wongel, wongle - węgiel np. Ujek Francek kopie wongel a po robocie kopie fusbal.
• woniać - wąchać, pachnieć np. Co tak zawoniało parfinym? Idziesz na zolyty czy co?
• wonianie - wąchanie
• woszt - kiełbasa np. Z drogi Niymce z marmeladom po Poloki z wosztym jadom! (powiedzenie)
• wosztlik - kiełbaska
• wparzyć - wbiec, wejść nagle
• wrazić - włożyć
• wrazidlaty - wścipski
• wrażować - wkładać np. Niy wrażuj tam pazurow, bo ci je prziczasnom!
• wreć - gotować się
• wszorz - brudas
• wyciepnonć - wyrzycić
• wycyckać - wyssać, a. wykorzystać
• wydać sie, wydować sie - wyjść za mąż np. Jak sie bydziesz wydować, zabijymy wieprzka.
• wydano - zamężna np. Ta Agnys łod Alojza to już je wydano czy jeszcze panna?
• wyduldać - wypić
• wyglancowany - wyczyszczony, odświętnie ubrany
• wyhuśtać - wykorzystać, wyrzucić
• wyjscać sie - wysikać się, oddać mocz
• wykludzić - wyprowadzić
• wyklupać - wytrzepać
• wylazować - wychodzić
• wymionczko - wymiono np. od krowy
• wynokwiać - wydziwiać, wymyślać, wariować
• wypaplać - wygadać
• wyparzić skąd - wybiec, uciec
• wyro - łóżko
• wyrobiać - wydziwiać, wariować np. Co łoni wyrobiajom, w sztyrech na jednym kole?
• wyrychlać sie - pchać się, robić bez zastanowienia
• wysiady - odwiedziny, plotki
• wysłepać - wypić
• wyszkrobiony - nakrochmalony
• wyszkyrtany - zużuty
• wysztiglowany - wystrojony
• wysztudiyrować - wymyślić coś, wykombinować
• wywiórka - wiewiórka
• wyzgerny - ładny, zgrabny
• vidyjo, widyjo - video
  
  ↑ Na wierch
  

  ---

  
  

Y


• Yma - Emma np. Yma, yno sie tak gupie nazywo, ale to naprowdy gryfno dziołcha.
• yno, yny - tylko np. Yno robota, yno robota .. a pijyndzy niy widać!
• ynta, yntka - upadek, skok do wody np. Jak szczelisz na tym kole ynta, to mi potym z bolokami i bekym niy przyłaź!
• Ywald - Ewald
  
  ↑ Na wierch
  

  ---

  
  

Z

• za dwoje - forma grzecznościowa, zwracać się do kogoś w drugiej osobie liczby mnogiej np. Kaj idziecie? (Gdzie Pani/Pan idzie?)
• za jedno - mówić komuś "per ty", być z kimś na "ty"
• za niyboszczki Polski - w przedwojennej Polsce (1918-1939)
• za staryj Polski - w przedwojennej Polsce
• za troje - forma grzecznościowa, zwracać się do kogoś w trzeciej osobie liczby mnogiej np. Kaj łoni idom? (Gdzie Pani/Pan idzie?)
• za tela, za tyla - za dużo, wystarczająco np. Już niy nośjabek, momy ich za tela!
• za staryj piyrwy, za starego piyrwy - dawniej * Za starego piyrwy ludzie byli pobożniyjsi.
• zababrany - zabrudzony
• zabulić - zapłacić np. Za moplik zabulołech kupa pijyndzy.
• zachciołka - zachcianka
• zachciywny - mający zachcianki
• zachichrać sie - zaśmiać się
• zachorzeć - zachorować
• zachrapociały, zachrapniynty - zachrypnięty
• zaciepnonć - zarzucić
• zacisnonć - zawalić sprawę
• zaćmić sie, zećmić sie - ściemnić się np. Gibnij sie z tom robotom, bo sie zećmisz!
• zadek - tył, tyłek
• zadni - tylni
• zaglondać - patrzeć, przypatrywać się
• zaklupać - zapukać np. Zaklupej na łokno, co ci łotworza.
• zalycki - wspominki za zmarłych np. w Zaduszki
• zamtowy - zamszowy
• zandale - sandały
• zaprził sie - zaparł się
• zaroz, zarozki - zaraz, natychmiast
• zarościały, zaruściały - zardzewiały
• zasioty, zasiony - zasiany, obsiany
• zasmyczyć - zaciagnąć, zawlec
• zasuć - zasypać
• zauszniki, zauszniczki - kolczyki
• zawalaty - niezdara
• zawrzyty - zamknięty
• zazdroska - firaneczka na okno
• zbamoncić - ogłupić
• zbulić - zburzyć
• zdrzadło, zdrzadełko - lustro, lusterko np. Pokoż zdrzadełko, musza sie poczosać.
• Zefek, Zeflik - Józef
• zegłowek - poduszka (por. zogowek)
• zegroda - ogród
• zejscać sie - posikać się
• zelter - woda sodowa
• zemlyty - zmielony
• zesel - fotel
• zeslik - fotelik
• zeżyrny - łakomy, dużo jedzący
• zgłobić, zgobić - narozrabiać
• zgłobnik, zgobnik - rozrabiaka, niegrzeczne dziecko
• zgniłek, zgniły - leniwy, leń
• zgnity, zgniyły - zgniły
• zic - siedzenie (np. w rowerze) np. Łod twardego zica boli mie żić.
• zicnąć - usiąść np. Zicnijcie sie, zrobia wom tyju.
• zicherka - agrafka
• Ziga, Ziguś - Zygmunt
• zimnioki - ziemniaki
• zista - ciasto, babka piaskowa np. Skuli moich dziecek, w kożdo sobota pieka zista.
• złociok, złotek - złotówka
• zmaraszony - zbrudzony
• zmaścić - popsuć, zawalić sprawę
• zmazany - brudny
• zmierzły - nerwowy, zgryźliwy np. Ze zmierzłym chopym ciynżko szczimać!
• znojść - znaleźć
• zogibka - falbanka
• zogowek, zygowek, zogowka, zogoweczek - poduszka
• zogrod, zogrodek, zogrodka - ogród
• zokel, zokiel - lamperia
• zoki - skarpetki
• zola - podeszwa
• zolycić - zalecać się
• zolytnik - zalotnik, narzeczony
• zolyty - zaloty
• zoł wi zoł - tak czy tak, tak czy inaczej np. Jo cie chyca zoł wi zoł!
• zołza - sos
• zonść - zajść np. Jo zońda do sklepu i kupia szekulada.
• zonynbrele - okulary słoneczne
• zopaska - fartuch
• zorta - gatunek, odmiana
• zowistny - zazdrosny
• zowiść - zazdrość, złość
• zowiścić - zazdrościć np. Niykere "polske Niymce" zowiszczom, że tera u nos je lepij.
• zowitka - panna z dzieckiem
• zwrocać - wymiotować
• zwyrtać - obracać
• zygor - zegar
• zymfciok - słoik po musztardzie, używany jako szklanka
• zynft - musztarda
  
  ↑ Na wierch
  

---

Ż

• żadny - brzydki
• żarnij - rozpal, zapal światło
• żdżały - dojrzały np. Nasze tomaty coroz bardzij żdżalejom.
• żdżadło, żdżadełko - lusterko
• żeleźniok - piec żelazny, tzw. "koza"
• żelozko - żelazko
• żgać, żgnąć - ukłuć
• żić - tyłek, pupa np. np. Nakopać do rzici!, a. nieudacznik
• żodyn - nikt, żaden np. Żodnymu nikaj niy bycie lepij niż w doma!
• żur - rodzaj zupy na zakwaszonej mące z ziemniakami
• żurok - garnek do żuru, a. kobieca chustka, zawiązana "na żurok"
• żymlok - bułczanka
• żymła - bułka
• żyniaczka - ślub, zamążpójście
  ↑ Na wierch

słownik gwary śląskiej, śląsko - polski

godka.pl